Η Ζακλίν Λαμπά δεν ήταν απλώς η γυναίκα του Αντρέ Μπρετόν

Μοιραστείτε το :

«Πώς και δεν πήγαμε Μουλέν Ρουζ; Η Νικόλ Κίντμαν είναι στα καλύτερά της» είπε ο Αντρέ Μπρετόν, ο ηγέτης του σουρεαλισμού, στον κολλητό του.

«Γιατί έμαθα ότι εδώ φέρανε μια καινούρια χορεύτρια» του απάντησε ο κολλητός και επαναστάτης ποιητής Πολ Ελυάρ.

Καθόντουσαν πρώτο τραπέζι πίστα, όπου πίστα ήταν μια μεγάλη γυάλινη πισίνα, στο διάσημο καμπαρέ Coliséum στο Παρίσι και μόλις είχαν παραγγείλει το ουίσκι τους.

Ο Μπρετόν δεν είχε όρεξη να βγει αλλά το έκανε για χάρη του Πολ, που τον είχε αφήσει η γυναίκα του, η φοβερή και τρομερή Γκαλά, για τα μάτια του Σαλβαδόρ Νταλί και ήθελε παρέα για τις μπαρότσαρκες.

«Ένα ποτάκι μόνο είπαμε, έτσι;» του υπενθύμισε.

«Ναι ναι, ένα ποτάκι μόνο» συμφώνησε εκείνος χαμογελώντας κάτω από τα μουστάκια του.

«Και τώρα σας παρουσιάζουμε την Ζακλίν Λαμπά στο υποβρύχιο μπαλέτο!» ακούστηκε από τα μεγάφωνα.

Η νέα χορεύτρια καλυμμένη μόνο από το νερό και τους υποβλητικούς προβολείς, άρχισε τις χορευτικές φιγούρες κάτω από την επιφάνεια του νερού σαν αληθινή γοργόνα.

Για την πουριτανική κοινωνία της εποχής το θέαμα ήταν σκάνδαλο. Για τους καλλιτέχνες της Μονμάρτρης, που σύχναζαν εκεί, ήταν ένα ζωντανό έργο τέχνης.

Ο Μπρετόν βλέποντάς την είχε μείνει άλαλος. Λίγο καιρό πριν, είχε οραματιστεί και γράψει για μια μυθική γυναίκα-γοργόνα.

Παρακολουθώντας τη Ζακλίν στο νερό, βίωνε την απόλυτη σουρεαλιστική σύμπτωση, εκεί όπου η επιθυμία συναντά την πραγματικότητα, εκεί που το όνειρο παίρνει σάρκα και οστά.

«Τυχαίο; Δεν νομίζω!» φώναξε ενθουσιασμένος στον Πολ.

«Το ήξερα ότι θα τρελαινόσουν» του είπε εκείνος γελώντας.

Την έβλεπε να κάνει υποβρύχιες πιρουέτες με χάρη και αρμονία και είχε πάθει την πλάκα της ζωής του.

Όταν τελείωσε το νούμερό της, έβαλε ένα μπουρνούζι και πήγε μόνη της στο τραπέζι τους.

Τους είχε αναγνωρίσει και μια τέτοια ευκαιρία είχε στο πίσω μέρος του μυαλού της όταν υπέγραφε το συμβόλαιό της.

Μια τέτοια γνωριμία, ιδίως με τον Μπρετόν που τον είχε αφίσα πάνω από το κρεβάτι της, δεν θα την άφηνε να πάει χαμένη.

Θα πήγαινε να συστηθεί, γιατί η τύχη ευνοεί τους τολμηρούς και, αν μη τι άλλο, εκείνη ήταν τολμηρή.

«Πες μου τα πάντα για σένα» της είπε ο Αντρέ εκστασιασμένος.

Και εκείνη του τα είπε. Ο υποβρύχιος χορός ήταν το εισιτήριό της για την ανεξαρτησία. Έχοντας χάσει τον πατέρα της, βιοποριζόταν μόνη της και με τα χρήματα που έβγαζε πλήρωνε τα δίδακτρα στις σχολές καλών τεχνών για να μη χρωστάει τίποτα σε κανέναν άντρα.

Τη νύχτα μεταμορφωνόταν σε γοργόνα -είχε φοβερή αντοχή κάτω από το νερό- και την ημέρα διάβαζε φιλοσοφία και ζωγράφιζε.

Όσο μιλούσαν, τόσο γοητευόταν ο ένας από τον άλλον.

Λίγους μήνες μετά, παντρεύτηκαν με κουμπάρους τον Πολ Ελυάρ και τον διάσημο φωτογράφο Μαν Ρέι.

Η Ζακλίν φορούσε μαύρο νυφικό επειδή συγκάτοικοι είμαστε όλοι στην τρέλα ή επειδή ήθελε να κάνει στέιτμεντ.

«Ζακλίν μου, τρελή μου αγάπη, Μούσα μου εσύ, μου έχεις δώσει φοβερή έμπνευση να γράψω! Και θα το ονομάσω “Η Τρελή Αγάπη” #LAmourfou».

«Χαίρομαι, και εγώ έχω έμπνευση να ζωγραφίσω».

«Εσύ;»

«Εγώ, ποιος άλλος;».

«Ε, δεν χρειάζεται να κάνεις κάτι εσύ αγάπη μου, φτάνει και περισσεύει που είσαι η ΜΟΥΣΑ του Αντρέ Μπρετόν».

«Εσύ, ο τόσο προχώ, το λες αυτό;» γέλασε εκείνη.

«Άλλο αυτό».

Ο Αντρέ ήταν πολύ προοδευτικός, αλλά όχι για τη δική του γυναίκα, που δεν ήταν δυνατόν να εκτίθεται κολυμπώντας γυμνή ή να ζωγραφίζει.

«Α, δε μας τα λες καλά», σκέφτηκε εκείνη και έκανε σημείωση νοερή το red flag, το οποίο όμως προσπέρασε, μπικόζ έρωτας.

Βέβαια, όταν προσπερνάς για πολύ καιρό, τα κόκκινα σημαιάκια του άλλου αρχίζεις να αναρωτιέσαι μήπως έχει δίκιο.

Το 1938, το ζευγάρι ταξίδεψε στο Μεξικό καλεσμένοι της Φρίντα Κάλο και του Ντιέγκο Ριβέρα στο Μπλε Σπίτι τους.

«Θέλω να είμαι σαν και σένα Φρίντα, που είσαι με τον Μεγάλο Ντιέγκο αλλά ταυτόχρονα γνωστή ζωγράφος που δε σε έχει καπελώσει».

«Καλά, δεν είναι του παρόντος το τι μου έχει κάνει, αλλά δεν μπορώ χωρίς αυτόν, δε θέλω, δεν αντέχω, οπότε συνειδητά επιλέγω να είμαι μαζί του».

«Εμένα είναι καλός, απλώς δε με ενθαρρύνει να δημιουργήσω. Μου έδωσε τον ρόλο της Μούσας».

«Απαράδεκτο. Δεν μπορώ τους αλαζόνες», της σχολίασε η Φρίντα.

«Και εγώ δεν μπορώ αυτούς που παίζει το μάτι τους συνέχεια».

«Δείξε μου τι έχεις», την προκάλεσε η Φρίντα.

Η Ζακλίν άνοιξε το μπλοκ με τα σχέδιά της. Η Φρίντα χαμογέλασε.

«Όχι αυτά. Δείξε μου τι έχεις εδώ», είπε ακουμπώντας το χέρι στην καρδιά της, δείχνοντάς της έναν καμβά και τα πινέλα δίπλα του.

Η Ζακλίν άρχισε να απλώνει βαθιά μπλε, πράσινα και λευκά χρώματα, σαν αυτά του νερού που κάποτε, χόρευε κάθε βράδυ.

Οι πινελιές γίνονταν όλο και πιο ελεύθερες μέχρι που έβαλε και την τελευταία.

Η Φρίντα στάθηκε πίσω της.

«Βλέπεις; Είσαι καλή, μην μείνεις στη σκιά του», της είπε.

Καμιά φορά θες κάποιον να σε ξυπνήσει αν έχεις πέσει στον λήθαργο που προκαλεί ο έρωτας με έναν άνθρωπο που συνειδητά ή ασυνείδητα δε σε αφήνει να χρησιμοποιήσεις τα φτερά σου να πετάξεις, μέχρι που ξεχνάς ότι τα έχεις.

Οι δύο γυναίκες, με αυτά και με εκείνα, έγιναν στενές φίλες.

Ο Αντρέ στην αρχή χαιρόταν, αλλά στη συνέχεια σαν κάπως να εκνευριζόταν με την επιρροή που είχε η Φρίντα στη γυναίκα του.

Η Φρίντα την επισκέφθηκε στο Παρίσι και κάνανε βόλτες στο Λούβρο κι η Ζακλίν την επισκέφθηκε στο Μεξικό ξανά.

Μόνη αυτήν τη φορά.

Είχαν χωρίσει με τον Αντρέ το 1943 γιατί εκείνος δεν μπορούσε να διαχειριστεί το ελεύθερο πνεύμα της.

Μετά τον χωρισμό, η Ζακλίν δεν εξαφανίστηκε, όπως συνέβη με τόσες «μούσες».

Συνέχισε να ζωγραφίζει, να εκθέτει έργα της και να ακολουθεί τον δικό της καλλιτεχνικό δρόμο.

Απλώς η ιστορία της τέχνης προτίμησε για δεκαετίες να τη θυμάται ως «τη γυναίκα του Μπρετόν» αντί ως ζωγράφο.

Σήμερα, όμως συζητείται η αδικία και το έργο της παρουσιάζεται ολοένα και συχνότερα σε εκθέσεις, σε σημαντικές συλλογές, εδώ στη Νουαζέτα , αποκαθιστώντας σταδιακά τη θέση της στην ιστορία της τέχνης.

ΥΓ1: Αφορμή για αυτήν την ανάρτηση στάθηκε ένα εξαιρετικό αφιέρωμα στη LIFO για το βιβλίο του Salomon Grimberg, «Jacqueline Lamba: The Forgotten Surrealist».

Αφορά άγνωστες επιστολές της Λαμπά προς την Κάλο, αποδεικνύοντας ότι ήταν σπουδαία, αντισυμβατική καλλιτέχνιδα που διεκδίκησε τη ζωή της με τους δικούς της όρους.

ΥΓ2: Αναχρονισμοί και σουρεάλ σημεία στο κείμενο εξηγούνται στις πληροφορίες της σελίδας.

Το κείμενο έχει μπόλικη μυθοπλασία αλλά ακόμα περισσότερη πραγματικότητα. Εύκολα βρίσκετε ποιο είναι τι!